Rozerîn Gultekîn 

 

AMED - Hevseroka OHD'ê ya Amedê Zeynep Karayilan diyar kir ku her çend tê payîn ku Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan berpirsiyariya pêşketina pêvajoyê bigire ser xwe jî statuya wî ya qanûnî nehatiye diyarkirin û got: "Pêdivî ye ku mutapbûna wî bi qanûnan bên mîsogerkirin."

 

Piştî banga "Aştî û Civaka Demokratîk" a Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan di 27'ê Sibata 2025'an de hat kirin, Koma Aştî û Civaka Demokratîk, ku ji 30 endaman pêk tê û Bese Hozat pêşengiya wê dike, di 11'ê Tîrmeha 2025'an de merasîmek li dar xist. Di dawiyê de, qanûna bi navê "Qanûna Xurtkirina Hevgirtina Neteweyî û Yekbûna Civakî" di 10'ê Tebaxê de li Lijneya Giştî ya Parlamentoyê hate pejirandin. Ji bo sepandina qanûnê li benda erêkirina Lijneya Ewlekariya Mîllî (MGK) ya derbarê çekberdanê de ye. 

 

Hevseroka Şaxa Amed a Komeleya Hiqûqnasên ji bo Azadiyê (OHD) Zeynep Karayilan, têkildarê mijarê ji ajansa me JINNEWS'ê re axivî. 

 

Zeynep Karayilan diyar kir ku dîtina qonaxa heyî tenê wekî meseleya bêçekbûn an ewlehiyê perspektîfek teng li ser rastiya dîrokî ye û got: "Li pişt dehsalan pevçûnan pirsgirêkên siyasî, qanûnî û civakî yên pir kûrtir hene. Ji ber vê yekê, meseleya îro li pêşiya me ne tenê bi destxistina agirbestê ye, lê di heman demê de çareserkirina pirsgirêkên avahîsaziyê yên ku bûne sedema vê pevçûnê bi rêyên demokratîk û qanûnî ye. Rastiya ku helwesta Birêz Abdullah Ocalan ji hêla qanûnî ve nehatiye destnîşankirin, di Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk de, ku di 27'ê Sibata 2025'an de bi banga wî dest pê kir, valahiyek girîng diafirîne. Her çend tê payîn ku ew berpirsiyariya pêşveçûna pêvajoyê bigire ser xwe, bibe destpêker û beşdarî veguherîna civakî bibe jî, çarçoveya qanûnî ya ku ev rol tê de pêk tê bi zelalî nehatiye destnîşankirin. Ger hûn hêvî dikin ku kesek beşdarî çareseriya pirsgirêkek dîrokî bibe û berpirsiyariya pêşîgirtina li pevçûnê bigire ser xwe, divê hûn piştrast bikin ku şert û mercên qanûnî û pratîkî yên pêwîst ji bo ku ew kes vê rolê bicîh bîne, têne afirandin."

 

Diyarkirina statuya Abdullah Ocalan

 

Zeynep Karayilan, tekez kir ku rola muxatab divê ne tenê destnîşankirineke siyasî be û wiha nêrînên xwe anî ziman: "Divê ev muxatab di warê mafê danûstandinê, rêyên ragihandinê, şert û mercên xebatê û şêweyên beşdarbûna di pêvajoyê de xwedî statuya qanûnî be. Divê garantiyên qanûnî yên muxatab werin destnîşankirin. Pêdivî bi çarçoveyeke qanûnî ya giştî heye ku çarçoveya qanûnî ya pêvajoyê diyar bike, rêyên ragihandin û danûstandinê ewle bike û rolên alî û muxataban pêşbînîkirî bike. Neavêtina gavên qanûnî yên der barê pêvajoyê de, bi taybetî jî der barê statuya Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan de, pêvajo lawaz kiriye."

 

'Li gorî prensîbên hiqûqî tevbigerin'

 

Zeynep Karayilan, diyar kir ku mafê hêviyê û azadiya fîzîkî têgehên têkildar lê cuda ne û wiha bi lêv kir: "Mafê hêviyê mafek e ku di encama biryarên Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê de hatiye naskirin ku destnîşan dike ku divê kesek bi awayekî neyê cezakirin ku rê li ber vegera azadiya xwe di tu şert û mercan de ji bo mayîna jiyana xwe bigire û divê mekanîzmayek ji bo nirxandina cezayê û dayîna biryara berdanê piştî qonaxek diyarkirî hebe. Bi biryara xwe ya di derbarê Birêz Ocalan de, DMME di rastiyê de Tirkiyeyê mehkûm dike. Ew dibîne ku cezakirina Birêz Ocalan bi cezayê muebetê yê girankirî û rastiya ku ev ceza dê heta mayîna jiyana wî berdewam bike, qedexeya îşkenceyê binpê dike. Ew daxwaz dike ku Tirkiye vê mekanîzmayê biguherîne û mekanîzmayek pêş bixe ku dê rojekê rê bide nirxandina vê cezayê. Tiştê ku divê were kirin ev e ku Tirkiye qanûna xwe ya cezayê li gorî rûmeta mirovan û di rastiyê de, prensîbên hiqûqî wekî encama van biryaran bîne. Divê bi rêya rêziknameyek hiqûqî mekanîzmayek were afirandin ku dikare ji bo her kesê ku cezayê muebetê yê girankirî lê hatiye birîn were sepandin. Mafê hêviyê rêya azadiyê ye. Divê rêyên yasayî neyên girtin; ji aliyekî din ve, azadiya fîzîkî, bi destxistina rasterast a azadiyê ji hêla takekesî ve wekî encamek van rêyan e."

 

'Divê şert û mercên Îmraliyê bên guhertin'

 

Zeynep Karayilan wiha axaftina xwe berdewam kir: "Azadiya fîzîkî ya Birêz Abdullah Ocalan di çarçoveya Pêvajoya "Aştî û Civaka Demokratîk" de mijarek tevlêbûna hiqûqî û siyasî ye. Diyarkirina statuya hiqûqî ya Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan divê wekî mijarek teknîkî ya têkildarî statuya kesekî neyê hesibandin. Bi banga ku di 27'ê Sibatê de kir, Birêz Ocalan di bingeh de bang li PKK'ê dikir ku dev ji têkoşîna çekdarî berde û hebûna xwe ya rêxistinî hilweşîne. Bê guman piştî vê qonaxê, pergala hiqûqî hewce dike ku bi awayekî ku li gorî pêdiviyên pêvajoyê be veguhere. Ji ber ku îradeyek ji bo bidawîkirina şerê çekdarî hatiye nîşandan, û ev îradeyek hatiye bersivandin. Ev bersiv ne tenê bi polîtîkayên ewlehiyê, lê di heman demê de bi garantiyên hiqûqî û demokratîk jî divê were dayîn. Ji ber vê yekê, di qonaxa din de, berî her tiştî, divê şert û mercên tecrîda li Îmraliyê werin guhertin, Birêz Ocalan bikaribe bi parêzerên xwe, malbata xwe û dema ku pêwîst be, bi nûnerên civakî û siyasî re, bi rêkûpêk û bê astengî hevdîtin bike û di dawiyê de, divê mekanîzmayên hiqûqî yên têkildarî azadiya wî ya fîzîkî bikevin meriyetê."

 

'Hikûmet ji perspektîfa ewlehî û bêçekbûnê nêz dibe'

 

Zeynep Karayilan bi van gotinan dawî li axaftina xwe anî: "Qanûna Xurtkirina Hevgirtina Neteweyî û Yekbûna Civakî ji aliyê Parlamentoyê ve hat qebûlkirin û di Rojnameya Fermî de hat weşandin. Li ber destê me metneke qanûnî ya bêkêmasî tune ku dê pirsgirêka Kurd tavilê çareser bike. Bê guman hêviya me rêziknameyek derbarê bêçekkirinê de nebû. Me çarçoveyek qanûnî ya berfireh hewce dikir ku rewşa hemî girtiyên siyasî, tevî Birêz Ocalan jî, çareser bike, astengiyên li pêşiya siyaseta demokratîk rake û mekanîzmayên ji bo misogerkirina entegrasyona civakî û rûbirûbûna bi rabirdûyê re di nav xwe de bigire. Her çend kêmasiyên wê rexne bikin jî, girîngiya vê gava yekem jî nayê paşguh kirin. Pêşbînîkirina ku pevçûnek ku ji nîv sedsalê zêdetir dom dike dikare bi yek qanûnê were çareser kirin ne realîst e. Wekî ku Birêz Ocalan got, 'Ger rêwîtiyek hezar kîlometreyî bi gavekê dest pê bike, pêwîst e ku nirxa wê gava yekem a ku îro hatiye avêtin were nirxandin.' Di heman demê de, bi rastî jî pêwîst e ku ew gava yekem berdewam bike. Ev jî divê were misoger kirin. Hikûmet ji perspektîfa ewlehî û bêçekbûnê nêzîkî vê mijarê dibe. Lêbelê, pirsgirêka Kurd ne tenê danîna çekan e. Ji ber vê yekê, her çend avakirina mekanîzmayên qanûnî ji bo bêçekkirinê girîng be jî, di heman demê de pêdivî ye ku çarçoveyek qanûnî ya berbiçav were danîn ka daxwazên siyasî, çandî û demokratîk ên civaka Kurd dê çawa werin bicîhanîn. Aştiya mayînde ne tenê bi bêdengkirina çekan, lê di heman demê de bi veguherîna zemîna siyasî û qanûnî ya ku pevçûnê çêdike jî mimkun e.”