Rojda Aydin - Pelşîn Çetînkaya

 

AMED - Parlamentera DEM Partiyê Adalet Kaya, bal kişand ser neavêtina gavên qanûnî û tedbîrên demokratîkbûnê ya ji aliyê hikûmetê ve û got:" Pêvajo bi awayekî yekalî pêş dikeve." Adalet Kaya banga gavên berbiçav ji bo aştî û çareseriyê kir.

 

Bi banga Aştî û Civaka Demokratîk re, hêviyên nasnameyên cuda yên ku li Kurdistan û Tirkiyeyê dijîn berdewam dikin. Piştî bangên ji bo aştî û demokratîkbûnê, hem li qadê û hem jî di siyasetê de pêşketinên girîng çêbûn û gavên ku ji hêla aktorên siyasî yên Kurd û nûnerên civaka sivîl ve hatine avêtin, bi taybetî ji aliyê raya giştî bala berfireh kişand. Lêbelê, di hêla hikûmetê de bicîhanîna rêziknameyên berbiçav ên ku têne hêvîkirin de û rastiya ku guhertinên qanûnî yên ku demek dirêj e nîqaş li ser wan tê kirin hîn jî neketin meriyetê, ji aliyê beşên cûda yên civakê ve dibe sedema rexneyan. Her ku nirxandinên ku pêvajo bi awayekî yekalî berdewam dike zêde dibin, hemû çav li ser gavên gengaz ên ku hikûmet dikare bavêje ne.

 

Têkildarê mijarê Parlamentera Partiya Wekhevî û Demokrasiyê ya Gelan (DEM Partî) a Amedê Adalet Kaya ji ajansa me re nirxandinan kir.

 

‘Serdemeke dîrokî û krîtîk e’

 

Adalet Kaya diyar kir ku pêşketinên li herêmê yên piştî banga 27’ê Sibatê eşkere kir ku pergala nû ya cîhanê bi şer tê teşekirin û got, “Bangewaziya 27’ê Sibatê hem ji bo siyaseta Rojhilata Navîn û hem jî ji bo siyaseta cîhanê serdemeke pir bi qîmet nîşan dide û hîn jî girîngiya xwe diparêze. Geşedanên piştî vê bangê êrîşên Îsraîlê, dînamîkên şer ên bi Îranê ve girêdayî û polîtîkayên hêzên hegemonîk ên di derbarê rê û korîdorên enerjiyê yên li herêmê de nîşan dan ku pêvajoya avakirina pergala cîhanî ya nû bi şer ve tê şênberkirin. Hemû van pêşketinan careke din eşkere kir ku dema banga 27’ê Sibatê çiqas krîtîk bû. Ji vê perspektîfê ve pêvajo, hem ji bo raya giştî û hem jî ji bo dezgehên siyasî, hêdî hêdî pêş dikeve. Lêbelê, ew rastiya ku PKK’ê li gorî banga Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan bi lez kongreya xwe li dar xist û biryar da ku xwe fesh bike, pêşketinek girîng bû. Daxuyaniya ku gavên pêwîst, ango vekişîn û pêvajoyên bi vî rengî, dê di çarçoveya siyaseta demokratîk de werin kirin, di cîhana siyasetê de dengek girîng veda. Wate û girîngiya van gavan ji hêla civakê ve hatiye fêmkirin. Ew rastiya ku ev hemû bi serdemeke dîrokî ya ewqas krîtîk re hevdem e, girîngî û nirxê pêvajoyê nîşan dide.”

 

‘Ji bo rêziknameyên qanûnî gavên şênber nehatine avêtin’

 

Adalet Kaya bi lêv kir ku tevî daxuyaniyên derbarê rêziknameyên qanûnî de jî gavên şênber ên berbiçav nehatine avêtin, rewşa bêçalak a di pergala siyasî de zêde dike û pirsan derdixe holê ka çima pêvajo hêdî hêdî pêşve diçe û wiha domand, “Di hişê me hemûyan de ev pirs heye; Çima Tirkiyeyê hîn reformên yasayî dest pê nekiriye? Gelek sedemên vê yekê hene. Siyaseta li Tirkiyeyê niha di rewşek bêçare de ye, ev yek jî avêtina gavên pêwîst ên siyasî dijwar dike. Ji ber vê yekê, pêvajo bi leza ku tê hêvîkirin pêş ve naçe. Lêbelê, Serokê Parlamentoyê, Serokkomar û Birêz Bahçelî gelek caran gotine ku dê rêziknameyên qanûnî werin derxistin. Lêbelê, girîng e ku tevî van daxuyaniyan jî hîn gavên şênber nehatine avêtin. Wekî ku tê zanîn, komîsyona parlementoyê ya ku di vê pêvajoyê de hat damezrandin jî roleke pir girîng lîst. Komîsyonê hem li ser mijarên ku hewceyê rêziknameya qanûnî ya rasterast in û hem jî li ser gavên ku dikarin di çarçoveya qanûnên heyî de werin avêtin, pêşniyarên berfireh pêşkêş kir. Lêbelê, heta niha ne di derbarê rêziknameyên qanûnî de pêşveçûnek berbiçav çêbûye û ne jî di warên ku hewceyê rêziknameya qanûnî nînin de pêşveçûnek çêbûye. Ev rewş pirsên li ser sedema hêdîbûna pêşveçûnê hîn bêtir derdixe holê.”

 

‘Daxwazên gel diyar in, lê gav tune ne’

 

Adalet Kaya destnîşan kir ku mijara tayînkirina qeyûman ne tenê ji bo rêveberiyên herêmî, lê di heman demê de ji bo nîqaşên li ser demokratîkbûn û aştiya civakî jî girîng e û wiha dirêjî da axaftina xwe, “Di nav civakê de di derbarê tayînkirina qeyûman de hêviyek mezin heye. Ev rewş ji aliyê gelek kesan ve wekî destwerdana li îradeya gel tê dîtin. Bi rastî, tê gotin ku raporên komîsyonê yên hatine amadekirin jî di vî warî de dîtinan dihewînin. Lêbelê, mijara vekişandina rêvebirên tayînkirî û radestkirina rêveberiyên herêmî ji bo rayedarên ji nû ve hatine hilbijartin hîn nebûye rojeveke berbiçav. Lêbelê, ev bendewarî hem ji bo civakê têne fêmkirin û hem jî ji bo pêşveçûna pêvajoya siyasî girîng têne dîtin. Ji perspektîfeke berfirehtir ve, ev wêne nîşan dide ku pêşketinên herêmî û dînamîkên pevçûnan bandorê li siyaseta navxweyî dikin. Nirxandin hene ku destnîşan dikin ku Tirkiyeyê di vê pêvajoyê de siyasetek hişyartir, ‘li bendê bimîne û bibîne’ pejirandiye. Her wiha tê texmînkirin ku xwesteka ji nû ve bûyîna aktorekî çalak di nav hevsengiyên herêmî de bandor li ser vê helwestê kiriye. Lêbelê, şert û mercên heyî berdewamiya rêbazên ku tenê li ser parastina statukoya heyî ne, dixe bin gumanan. Şîrove destnîşan dikin ku şerên li herêmê rageşiya di navbera civakan de zêde dikin û dijminatiya di navbera komên cuda de kûrtir dikin. Ji ber vê yekê, hin nirxandin teqez dikin ku pêvajoya berdewam ne tenê wekî mijarek leşkerî yan jeopolîtîk, lê di heman demê de ji perspektîfa demokratîkbûn, aştiya civakî û jiyana hevbeş jî divê were nirxandin.”

 

‘Polîtîkayên şer pirsgirêkên civakê kûr dike’

 

Adalet Kaya destnîşan kir ku ji ber bandora pevçûnên herêmî pirsgirêkên civakî zêde bûne û wiha axivî, “Îro, ne tenê li Tirkiyeyê, lê di heman demê de li herêmê û li seranserê cîhanê nirxandinên cidî têne kirin ku bi polîtîkayên cûrbecûr dijberiyên di navbera mêr û jinan de kûrtir dibin. Ev rewş ji bo aştiya civakî û jiyana hevbeş xetereyên girîng diafirîne. Ji ber vê yekê, pir girîng e ku hemû beşên civakê li ser bingehek hevpar li hev bicivin û nerazîbûn û daxwazên xwe bi hev re bînin ziman. Aştiya di navbera gelan de û avakirina civakek demokratîk tenê bi îradeyek hevpar û yekîtîya hêzê mimkun e. Yan na, tê gotin ku polîtîkayên ‘li bendê bin û bibînin’ ên heyî dikarin di demek kurt de jî encamên neyînî hebin û ji bo Tirkiyeyê bibin sedema windahiyan. Ji ber vê yekê, tê teqezkirin ku pêvajo divê bi nêzîkatiyek çalaktir û çareser were çareserkirin. Tê gotin ku îro ne tenê hin welat an gel di bin gefê de ne; hemû gelên Rojhilata Navîn ji vê pêvajoyê bandor dibin. Ji ber vê yekê, divê gelên herêmê helwestek hevpar pêş bixin û bi hev re ji bo avakirina civakek demokratîk gavan bavêjin. Tê diyarkirin ku di vê xalê de berpirsiyariyên girîng li ser milê Tirkiyeyê jî hene. Ji aliyekî din ve, mînakên pirsgirêkên civakî yên kûrtir li welêt pir caran têne pêş. Pirsgirêkên di gelek waran de, ji perwerdeyê bigire heta aboriyê, ji mafên jinan bigire heta polîtîkayên enerjiyê, rasterast bi polîtîkayên şer û pevçûnên heyî ve girêdayî ne. Ev wêne bi tevahî nîşan dide ku pirsgirêk ji hev serbixwe nînin, lê belê bi hev ve girêdayî ne û pêdivî bi rêbazek çareseriyê heye.”

 

Bangewazî

 

Adalet Kaya bal kişand ser girîngiya îradeya hevpar, rêziknameyên qanûnî û rêbazên demokratîk ji bo lezandina pêvajoya danûstandinan û wiha dawî li axaftina xwe anî, “Îro li Tirkiye û Rojhilata Navîn, avakirina aştiyeke mayînde û civakeke demokratîk, pêdivî bi xurtkirina nêzîkatiyek li ser bingeha jiyana hevbeş a wekhev, azad û aştiyane ya gelan heye. Hevpeymeke berfireh di navbera gelên Tirk, Kurd, Ereb û Faris de dikare bibe yek ji stûnên bingehîn ên vê pêvajoyê. Di vê çarçoveyê de, hin nirxandinên siyasî girîngiya beşdarbûna çalak a Abdullah Ocalan a di pêvajoyê de destnîşan dikin. Ev rêbaz di pêvajoyên berê de roleke danûstandinê lîstiye û berdewamiya vê rolê ji hêla beşeke civakî ya taybetî ve pêwîst tê dîtin. Geşedanên dawî, hem li herêmê û hem jî li cîhanê, nîşan didin ku polîtîkayên li ser parastina statukoya heyî di bin zextê de ne û lêgerîna hevgirtinê di navbera gelan de xurtir dibe. Şerên li Rojava, Başûr û deverên din ên herêmê bandorên kûr li ser civakê kirine û ev bandor li Tirkiyeyê jî xuya dibin. Di vê çarçoveyê de, divê rêbazek rêxistinkirîtir li ser bingeha hevgirtinê û demokratîktir were pêşxistin da ku bandorên polîtîkayên şer û pevçûnê li ser civakê çareser bike. Derbirîna daxwazên civakî ya li ser bingehek hevpar û xurtkirina kanalên demokratîk wekî faktorên ku dikarin bibin alîkar ji bo lezandina pêvajoya çareseriyê têne dîtin. Ji aliyekî din ve, bangên ji bo reformên yasayî û siyasî, vekirina rêyên diyalogê û çareserkirina pirsgirêkên heyî bi rêbazên demokratîk jî girîng in. Ev nîqaş hebûna çareserî û nêzîkatiyên cûda yên derbarê pêşeroja Tirkiyeyê de eşkere dikin.”