Melek Avci

 

ENQERE - Endama şandeya ku sûcên şer û binpêkirinên mafên mirovan li Rojava belge dike, Rengîn Ergul, got, "Ger em ê li ser pêvajoya entegrasyonê li Sûriyeyê biaxivin, divê mekanîzmayên sererastkirinê ji bo gel jî werin avakirin." Rengîn Ergul diyar kir ku çareserkirina zirara ku ji ber şer çêbûye, ji vegera ewle û tezmînatê bigire heya darizandina sûcdaran, divê beşek ji pêvajoyê be.

 

Şerê ku bi êrîşên Hikûmeta Veguhêz a Sûriyê li ser taxên sivîlan li Helebê di 6'ê Çileya 2026'an de dest pê kir û paşê belavî deverên di bin kontrola Hêzên Sûriyeya Demokratîk (QSD) de bû, bû sedema gelek mirinan û koçberbûna bi hezaran sivîlan. Mîsyona Lêkolîna Rastiyan a Serbixwe, ku ji hêla Komeleya Demokrasî û Hiqûqa Navneteweyî (MAF-DAD) ve hatiye damezrandin, serdana herêmê kir da ku binpêkirinên mafên mirovan di êrîşên ku ji Çileya 2026'an vir ve li Bakur û Rojhilatê Sûriyê pêk hatine belge bike. Di nav şandeyê de parêzer Rengin Ergul jî heye. 

 

Rengin Ergul, nirxandina xwe ya li ser hûrguliyên rapora weşandî pêşkêş kir.

 

'Me ji bo belgekirina li cihê bûyerê şandeyek navneteweyî ava kir'

 

Rengin Ergul, diyar kir ku MAF-DAD demek dirêj e sûc û binpêkirinên mafên mirovan ên li Rojava hatine kirin belge kiriye û ji bo darizandina van sûcan serî li mekanîzmayên cûrbecûr daye, bi bîr xist ku wan di Sibata 2025'an de Dadgeha Gel a Rojava jî ava kiriye. Rengin Ergul got, "Li wir, me biryarek dadgehê da, bi taybetî êrîşên Tirkiyeyê yên li ser Rojava di sala 2018'an de û binpêkirinên piştî wê belge kir. Dema ku me Dadgeha Gel a Rojava ava kir, êrîşên li ser Rojava û Bendava Tişrînê hîn jî berdewam dikirin. Wê demê, rejîma Esad hilweşiya û Hikûmeta Demkî ya Sûriyeyê hat ser desthilatdariyê. Gef û êrîş li dijî gelê Kurd hebûn. Me berdewam kir ku vê yekê belge bikin û Rojava bişopînin."

 

'Êrîş li dijî rûmeta mirovan hatine kirin'

 

Rengin Ergul, bal kişand ser vê rastiyê ku ev hemû belge êrîşên rasterast sivîlan hedef digirin nîşan didin, diyar kir ku dron û nîşangir rasterast sivîlan hedef digirin, ew bi awayekî keyfî dîl hatine girtin û îşkence lê hatiye kirin. Rengin Ergul got, "Nexweşxaneya Xalid Fecr li Şêx Meqsûd û Nexweşxaneya Osman li Eşrefiyeyê rasterast hatine hedefgirtin; bijîşk û xebatkarên tenduristiyê jî rasterast hatine hedefgirtin û karmendên nexweşxaneyê rasterast hatine astengkirin ku alîkariya birîndarên li derveyî nexweşxaneyê dikirin. Ger sivîlek bikaribe bigihêje nexweşxaneyekê, ew dikare bi rengekî li wir xizmetên tenduristiyê werbigire, lê me bihîst ku wan bi tevahî destûr nedan ku birîndarên li derveyî nexweşxaneyê werin wergirtin. Dîsa, ji ber ku dorpêç berdewam kir, mirov di nexweşxane û malan de bê av û nan jiyan."

 

'Saziyên jinan hatin desteserkirin û mal hatin talankirin'

 

Rengin Ergul destnîşan kir ku li kêleka van êrîşan, sûcên talankirina li dijî mal û saziyên sivîlan jî hatine belgekirin û wiha domand: "Daxuyaniyên şahidan hebûn. Mînak piştî ku şerên dijwar bi dawî bûn, dema ku ew vegeriyan malên xwe, dîtin ku kilîd hatine guhertin an jî gelek tiştên hêja ji malên wan hatine girtin. Min ev şahidî rasterast ji mirovên li Şexmexsud û Hesekê bihîst. Du malbatên ku bi zorê ji wir hatine koçberkirin gotin ku dema ew vegeriyan, kilîtên malên wan hatine guhertin û gelek tiştên wan çûne. Binpêkirina mafên mirovan a herî mezin a ku ji ber van şer û pevçûnan çêbûye koçberiya bi zorê ye. Bi hezaran kes hatin koçberkirin û me serdana dibistanên ku koçberên li Qamişlo lê diman, kir. Her malbat neçar ma ku di odeyekê de bi cih bibe û di wê odeya yekane de, tu tesîsên wekî serşok an destav tunebûn. Cihên hevpar hebûn û şert û mercên paqijiyê nebaş bûn."

 

'Gel dixwaze destkeftiyên xwe biparêze'

 

Rengin Ergul destnîşan kir ku wan di dema xebata meydanî de bandorên peymana ku di 29'ê Çileyê de hatiye îmzekirin û di 30'yê Çileyê de hatiye weşandin jî dîtine û got ku di nav gel de pirsgirêkek baweriyê bi Hikûmeta Demkî ya Sûriyeyê re heye. Rengîn Ergul got, "Li Rojava şoreşek pêk hat. Avahiyên şoreşê hatin damezrandin. Lê di heman demê de, Rojava her tim di nav şerekî germ de bû. Bi taybetî di şerê li dijî DAIŞ'ê de, hûn dikarin bibînin ku di her malê de şehîdek hebû. Ji ber vê yekê, Şoreşa Rojava şoreşek e ku her kesî fedakariyên mezin kirine û bedelên giran dane û hesasiyetek cidî di derbarê parastina avahiyên nasnameya Kurd ên Rêveberiya Xweser de heye. Ev bendewariya giştî ya gelê Rojava bû. Bê guman aqil di civakê de serdest bû, lê fikarên cidî di derbarê parastina avahiyên şoreşger, avahiyên bi nasnameya Kurd ve girêdayî hebûn û gelê Rojava amade ye ku ji bo parastina van avahiyan, hem li hundur û hem jî li dijî Hikûmeta Demkî ya Sûriyeyê, têkoşînê bike. Em jixwe dibînin ku mirov ji bo perwerdehiya bi zimanê dayikê derdikevin kolanan."

 

'Di entegrasyonê de divê mekanizmaya edaletê hebe'

 

Rengin Ergul diyar kir ku raya giştî di derbarê pêvajoya entegrasyonê ya berdewam de bendewariyên wan hene û got: "Motîvasyona sereke ya gel parastina destkeftiyên şoreşê ye. Pêvajoya entegrasyonê îdîa dike ku vê yekê jî dihewîne û em bi eşkereyî encamên wê dibînin. Bê guman, kêmasî hene. Di derbarê zimanê dayikê de kêmasiyek cidî heye. Lêbelê, têkoşîna ji bo vê yekê berdewam dike. Lê divê pêvajoya entegrasyonê tenê bi parastina Rojava û avahiyên Rêveberiya Xweser ve sînorkirî neyê dîtin. Gelê Kurd piştî van êrîşên dawî zehmetiyên cidî kişandiye. Bi taybetî girîng e ku meriv piştrast bike ku kesên ku koçber bûne dikarin bi ewlehî vegerin malên xwe."