WAN - Westan ilçesinde sekiz kadınla kurulan Ahtamar Tarımsal Kalkınma Kooperatifi, bugün 21 kadının ortak üretim alanına dönüştü. Yerel ürünleri ekonomiye kazandıran kadınlar, bir yandan istihdam yaratırken diğer yandan görünmeyen kadın emeğini kolektif üretimle görünür kılıyor.

 

Kadınların görünmeyen emeği, kooperatifler aracılığıyla kolektif üretime ve ekonomik güce dönüşüyor. Üretimin yanı sıra dayanışmanın ve ortak yaşamın da inşa edildiği bu yapılar, kadınların emekleri üzerinde söz sahibi olduğu alternatif bir model sunuyor. Wan'ın Westan (Gevaş) ilçesinde 2021 yılında sekiz kadın tarafından kurulan Ahtamar Tarımsal Kalkınma Kooperatifi de bu örneklerden biri. Bugün 21 kadının emeğiyle yerel ürünleri üretime kazandıran kooperatif, hem kadın istihdamını güçlendiriyor hem de Westan'ın tarımsal potansiyelini daha geniş kitlelere ulaştırmayı hedefliyor.

 

Ahtamar Tarımsal Kalkınma Kooperatifi'nin kurucularından Aycan Beyazid, kooperatifin kuruluş sürecini anlattı.

 

21 kadının emeğiyle büyüyen kooperatif

 

2021 yılında Ahtamar Tarımsal Kalkınma Kooperatifi'ni kurduklarını dile getiren Aycan Beyazid, kooperatifi ilk olarak 8 kadınla kurduklarını, daha sonra bu sayının 21'e yükseldiğini söyledi. Kooperatifi kurma amaçlarına değinen Aycan Beyazid, “Bölgede yetişen ürünlerimizi Türkiye çapında, hatta dünyaya tanıtmak istiyoruz. Westan'ın potansiyeli çok yüksek ve burada çok kaliteli ürünler yetişiyor. Ürünlerimizi her alanda sunmak ve halkımıza tanıtmak bizim için önemli. Burada da üretim yapılabileceğini gösteriyoruz. Kadınları bir arada görmek ve komünal bir yaşamı birlikte kurmak da hedeflerimiz arasında yer alıyor. Ürünlerimizi işleyip pazara sunmak istiyoruz. Burada her alanda üretim yapıyoruz. Ancak ürettiğimiz ürünlerin satışını yaparken ciddi anlamda zorlanıyoruz. Bazı sıkıntıları hâlâ aşmış değiliz. Buna rağmen kooperatif, bulunduğumuz yere önemli katkılar sundu” dedi.

 

Emek ve dayanışma büyütülüyor

 

Kadınların her zaman üretimin içinde yer aldığını ancak pazarda, evde ve iş yaşamında verdikleri emeğin karşılığını alamadıklarını ifade eden Aycan Beyazid,“Kadın her alanda dışlanıyor. Üretimini yaptığımız ürünlerin hasadına kadar biz varız ve pazarda da biz olacağız. Kadınlarla bir araya gelmek çok önemli. Birçok arkadaşım bize, 'ben hep çocuğum, evim ve eşim için çalışıyordum. Fakat kooperatife geldiğimde sanki kendim için yaşıyormuşum gibi hissediyorum. Bana çok iyi geliyor, sanki terapideymişim gibi hissediyorum' diyor. Maddi bir karşılık almadan bile kendilerini iyi hissettiklerini söylüyorlar. Tabii biz, emeklerinin maddi karşılığını da almalarını istiyoruz ve bunun için mücadele ediyoruz” diye konuştu.

 

Ekipman ve alan yetersizliği

 

Kooperatifte ekipman eksikliğine dikkat çeken Aycan Beyazid, işlerinin büyük bölümünün ellerinde kaldığına vurgu yaptı.  Kooperatifi kurabilecekleri uygun bir alan bulamadıklarını vurgulayan Aycan Beyazid, “Atölye kurabileceğimiz bir yer bulamadık. Ürünlerimizin çoğunu evde hazırlıyoruz. Profesyonel bir çalışma ortamına ihtiyacımız var. İşlerimizi kolaylaştırabilmek ve seri üretim yapabilmek için uygun bir alana ve ekipmanlara ihtiyacımız var. Marketler bizden ürün almak için ulaşıyor. Ancak gerekli şartları sağlayabilecek bir yerimiz olmadığı için ürünlerimiz elimizde kalıyor, bazen de değerinin altında satılıyor. Şu an İş Bankası'nın desteğiyle online satış yapıyoruz. Fakat orada da sınırlı sayıda ürün sunabiliyoruz. Bu nedenle kooperatifin geliri ancak muhasebe ve vergi giderlerini karşılayabiliyor. Kooperatifte çalışan arkadaşlara ise günlük ücret verebiliyoruz. Bu konuda çok ciddi sıkıntılar yaşıyoruz. Bağ, bahçe ve tarladaki üretimlerimiz son hız devam ediyor. Kooperatif için yerimiz var ancak binanın onarıma ihtiyacı bulunuyor. Onarmaya ise imkânımız yok. Atıl bir binadayız ve resmî olarak bize ait olmadığı için proje başvurularında bulunamıyor, ciddi destek de alamıyoruz” şeklinde konuştu.

 

20 kadının emeği onlarca ürüne dönüşüyor

 

Kooperatifte 20'den fazla ürün ürettiklerini belirten Aycan Beyazid, zamanla kaliteyi koruyabilmek adına bazı üretimleri sınırlandırdıklarını söyledi. Kuru ve taze fasulye, sebze, meyve, turşu, sirke, hamur işleri ve yöreye özgü birçok ürünü işleyerek satışa sunduklarını aktaran Aycan Beyazid, özellikle Westan'ın yağlı cevizinin yoğun ilgi gördüğünü kaydetti. Amaçlarının yalnızca ham ürünü satmak değil, ürünlere katma değer kazandırarak kadın emeğinin karşılığını artırmak olduğunu ifade etti.

 

Emek var ama görünmüyor 

 

Kadın emeğinin sistematik biçimde görünmez kılındığını vurgulayan Aycan Beyazid, kooperatifi kurmanın kolay olmadığına dikkat çekerek şunları söyledi: “İnsanları ikna etmek ve 20 kadını bir araya getirmek gerçekten zor oldu. Kooperatifi kurma sürecimiz 4 yılı aştı. Neredeyse üniversite okumak kadar bana bilgi ve birikim kazandırdı. Çok güzel bir duygu ve bu süreçte çok şey öğreniyorsunuz. Çevrem ve kadınlar için ne yapabilirim diye düşündüm. Çünkü kadın emeği gerçekten çok sömürülüyor. Bu düşünceyle yola çıktığım için birçok engelle karşılaştım ve sıkıntılar yaşadım. Buna rağmen pes etmedik, etmeyeceğiz de. Ailevi sorunları aştık fakat bu kez de bürokrasiye takılıyoruz. İstediğimiz binayı bulamadık ve beklediğimiz desteği göremedik. Evet, güçlüyüz, umutluyuz ve çalışıyoruz. Ama bir yerlerden destek bekliyoruz.”

 

‘Kadın istihdamını sağlayacak alanlar açılsın’

 

Aycan Beyazid, kırsalda faaliyet gösteren kadın kooperatiflerinin çok daha fazla desteğe ihtiyaç duyduğunu dile getirdi. Aycan Beyazid, “Büyükşehirlerde faaliyet gösteren kooperatiflerle kırsal alanda faaliyet gösteren kooperatifler aynı koşullara sahip değil. Kırsalda olduğumuz için imkânlarımız daha kısıtlı. Bize yer temin edebilirler. Kadınlardan vergi alınmayabilir. Belediyelerin kadınlara yalnızca dinlenme alanları değil, istihdam sağlayabilecek üretim alanları açmasını istiyoruz. Kadın emeğinin görünür olduğu ve karşılığını alabildiği alanların çoğalmasını istiyoruz. İnsanların çok fazla gideri var. Kadınların da aynı şekilde giderleri bulunuyor. Bunları eşinden, oğlundan ya da başkalarından istemek hem doğru değil hem de zor. Kadın herkese yetiyor ama kendisine yetemiyor. Kendisine de yeteceği alanların açılmasını istiyoruz. Kooperatifimizin kapısı herkese sonuna kadar açık. Çalışmak, emek vermek ya da sadece görmek isteyen kadınlara kapımız her zaman açık. Bize katılmak isteyen hiçbir kadını geri çevirmedik” dedi.