Elfazî Toral

 

STENBOL - Hevseroka DEM Partiyê ya Stenbolê Arîfe Çinar, têkildarê pêvajoyê de axivî û got: "Tevî kêmasiyên xwe jî, pêşnûme ji aliyê qebûlkirina hebûna gelê Kurd ve gaveke dîrokî ye û tekez kir ku divê jinên Kurd û hemû beşên civakê têkoşîna ji bo mayîndekirina demokrasiyê geştir bikin."

 

Li Bakurê Kurdistanê û Tirkiyeyê nêzî 2 sal in rojeva sereke pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk e. Bi qanûna çarçoveyî derbasî merhaleyeke nû bû.

Qanûna Çarçoveyî ya "Xurtkirina hevgirtina neteweyî û yekparebûna civakî" ku 12 xalan pêk tê û bi 367 îmzayan ji Serokiya Meclisê re hat pêşkêşkirin. Piştî di Komîsyona Edaletê ya Meclisê de hat erêkirin li Desteya Giştî ya Meclisê hat nîqaşkirin. 

 

Têkildarê mijarê de Hevseroka Partiya Wekhev û Demokrasî ya Gelan (DEM Partî) a Stenbolê Arîfe Çinar ji ajansa me JINNES'ê re axivî. 

 

Qebûlkirina hebûna Kurdan

 

Arîfe Çinar diyar kir ku qanûna çarçoveyî ya ji 12 madeyan pêk tê, destpêkek dîrokî ye ji bo çareserkirina pirsgirêka Kurd a sedsalî û qebûlkirina hebûna gelê Kurd. Arîfe Çinar, destnîşan kir ku statuya Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan hîn nehatiye qanûnîkirin û got: "Dema ku ji perspektîfa dîroka Tirkiye û Rojhilata Navîn ve lê were nihêrtin, ev pêşnûmeqanûnek girîng e. Ev pêşnûme destpêka serdemeke nû nîşan dide. Di dîrokê de, zîhniyeteke dewletê hebû ku Kurdan paşguh dikir û qebûl nedikir, her tim têkoşîna ku gelê Kurd bi zor û zextê dimeşand tepeser dikir. Lêbelê, îro pêşnûmeqanûnek heye ku hebûna pirsgirêka Kurd li van axan qebûl dike. Her çend ew vê yekê rasterast di metnê de diyar nakin û em di naveroka pêşnûmeyê de jî pê re rû bi rû nabin jî, rastiya ku Rêberê Gelê Kurd Birêz Ocalan tê xîtabî wî kirin û wekî sermuzakerekar alî ye nîşan dide ku ev qanûnek çarçove ye ku hebûna gelê Kurd li van axan qebûl dike û gelê Kurd wekî mijar li ser bingehek qanûnî dide pêş."

 

'Gavek û destpêkek girîng were dîtin'

 

Arîfe Çinar da zanîn ku ev qanûn destkeftiyek e ku di encama têkoşîna gelê Kurd de hatiye dayîn, lê di heman demê de kêmasiyên di qanûna 12 madeyan de jî destnîşan kir û wiha bi lêv kir: "Rastiya ku hîn statuyek ji Birêz Ocalan re nehatiye dayîn û ev yek di qanûnê de nehatiye kodkirin kêmasiyek cidî ye. Ji bo kesên ku ji girtîgehê derdikevin, ji berdana bi çavdêrî bigire heya ji bo kesên ku cezayên wan ji 15 salan zêdetir e, taloqkirina 5 heta 10 salan hatine zêdekirin. Li van tê nihêrtin, rewşek pirsgirêk heye; ji ber ku li vir hêmanek sûc tune. Têkoşînek heye ku gelê Kurd ji bo îspatkirina hebûna xwe dide meşandin. Lêbelê, rastiya ku peyva 'terorîzm' hîn jî di metnê de tê bikar anîn nîşan dide ku bi bingehîn nêzî pirsgirêkê nayê kirin. Helwestek wisa heye, lê ez difikirim ku ev ê were derbaskirin. Divê wekî gavek û destpêkek girîng were dîtin. Ez bawer dikim ku ew ê di demdirêj û navîn de di demokratîkbûna Tirkiyeyê de guhertin û veguherînek bîne."

 

'Divê hevdîtin bi Birêz Ocalan re berdewam bikin'

 

Arîfe Çinar daxuyand ku mafê perwerdehiya bi zimanê zikmakî, bidawîanîna pratîkên qeyûmê, hemwelatîbûna wekhev û pêvajoya rûbirûbûna bi rastiyê re di nav têkoşînên sereke yên vê serdemê de ne û destnîşan kir ku ev pirsgirêk ne tenê pirsgirêka Kurdan e, lê ya hemû gelên Tirkiyeyê ye û wiha dirêjî da axaftina xwe: "Ji bo pêvajoya aştiyê mayînde be, divê hemû beşên civakê, tevî elewî, ermenî, suryanî û tirk, beşdarî vê pêvajoyê bibin. Ev du sal in em dixebitin da ku pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk li van axan kok bigire ku nasnameyên cûda bikaribin di şert û mercên wekhev û azad de bi hev re bijîn. Wekî rêxistina Stenbolê, me hewl da ku vê yekê civakî bikin. Me li vir daneyên girîng û encamên girîng bi dest xistin. Rewşa gerîlayên ku ji çiyayan dadikevin heye, girtiyên siyasî jî hene ku dê ji girtîgehê werin berdan. Tevlîbûna wan di pêvajoyê de û avêtina van gavan li Tirkiyeyê gavên girîng in. Di vî warî de, em dikarin bibêjin ku ev gava yekem e ji bo rakirina astengiyên li pêşiya siyaseta demokratîk. Lêbelê, pêvajo bi xwe û berpirsiyariyên ku dikevin ser milê me girîngtir in. Di dawiyê de, hevdîtinên bi Birêz Ocalan re dê berdewam bikin. Divê şandeyên cûda hevdîtinên bi Birêz Ocalan re bidomînin. Divê mafê perwerdehiya bi zimanê dayikê were dayîn. Li wîlayetên ku qeyûm hatine tayînkirin, divê şaredarên ji DEM Partiyê dîsa werin hilbijartin û herêma xwe birêve bibin."

 

'Pêwiste zihniyeta civaka Tirkiyeyê biguhere'

 

Arîfe Çinar destnîşan kir ku rêvebirina pêvajoyê ji aliyê hikûmetê ve li pişt deriyên girtî bêbawerî çêkiriye û tekez kir ku divê pêvajo bi awayekî vekirî û zelal bi raya giştî re were parvekirin. Arîfe Çinar diyar kir ku armanca Rêxistina DEM Partiyê ya Stenbolê ew e ku pêvajoyê civakî bike, têkiliyek rasterast bi raya giştî re deyne û siyaseta demokratîk berfireh bike û wiha axivî: "Divê em vê pêvajoyê civakî bikin, li ser xalên taybetî nîqaş bikin û ji van xalan wêdetir, çalakiyên cûrbecûr bikin ku dê nirxên gelê Kurd eşkere bikin û pêş bixin. Em ê di vî warî de planan jî pêş bixin. Ya girîng ew e ku gelên Tirkiyeyê, nasnameyên cûda, rewşenbîr û gelê Kurd xwedî li vê pêvajoyê derkevin. Gav her gav ji aliyê Kurdan ve hatine avêtin; lêbelê, ev pirsgirêkek demokratîkbûnê li Tirkiyeyê ye. Divê ew wekî pêvajoyek were dîtin ku tê de zîhniyeta civaka Tirkiyeyê dê biguhere û veguhere. Demokrasî ne tenê pirsgirêka Kurdan an jinên Kurd e. Ger îro li Tirkiyeyê pirsgirêkên tevlihev û kûr hebin, ev pirsgirêk ji şerê ku zêdetirî 50 salan e didome derdikevin. Divê civak êdî ji vê perspektîfê dest bi nihêrîna tiştan bike."

 

'Hewceye ku her beşek ji gelê Tirkiyeyê berpirsiyariyê hilgire ser xwe'

 

Arîfe Çinar wiha dawî li axaftina xwe anî: "Divê em li kêleka hemû rêxistinên civaka sivîl û dînamîkên civakî yên cuda werin cem hev û têbikoşin. Em dikarin li dijî van neheqiyan bisekinin û bi yekîtiyê pêşeroja Tirkiyeyê nehêlin û tenê beşek ji civakê nehêlin. Ev pêvajo vê yekê ferz dike. Divê her beşek ji gelê Tirkiyeyê vê berpirsiyariyê hilgire ser xwe. Ji bo ku li Tirkiyeyê guhertin çêbibe, ji bo ku gavên ber bi edalet û demokrasiyê ve werin qanûnîkirin, pêdivî ye ku em bi beşên cuda yên civakê re bi hev re di vê rêyê de bimeşin û di nav gel de bin. Di vî warî de, em bi elewî, suryanî, ermenî, tirkan re; ango bi her beşek ji gelê Tirkiyeyê re civînan li dar dixin. Jiholêrakirina siyaseta yekperest a sedsalî dê guhertin û veguherîna civakê misoger bike. Hevdîtina di asta civakî de ji bo qanûnîkirina van tiştan pir girîng e. Rêziknameyên qanûnî tenê bi vî rengî dê biguherin. Ji ber vê yekê, ev ne lêkolînek e ku bi Parlamentoyê an komîsyonan ve sînorkirî ye; em bi pêvajoyekê re rû bi rû ne ku tevahiya civak û komên wê yên cihêreng dê beşdar bibin. Em ê bernameyên xwe pêş bixin û xebata xwe di vî warî de bikin."